Δύο νέα κείμενα του καθηγητού Νίκου Λυγερού
Ανθρώπινη τεχνολογία & Τεχνολογία και μαθηματικά
Ελαβα και δημοσιεύω με χαρά δύο νέα κείμενα του καθηγητή Νίκου Λυγερού (www.lygeros.org).
Ανθρώπινη τεχνολογία
Η τεχνολογία είναι εκ φύσης ανθρώπινη με όλη τη σημασία της έννοιας. Μόνο που σχεδόν όλοι οι χρήστες της το ξεχνούν και τη θεωρούν ως σύμβολο που αντικρούει την έννοια του ανθρώπου. Το ερώτημα δεν είναι αν αυτό αληθεύει αλλά γιατί υπάρχει αυτό το συναίσθημα. Με άλλα λόγια μήπως αληθεύει αλλά η εξήγηση είναι κάθετα διαφορετική από τη συμβατική;
Μεταξύ της τεχνολογίας και του ανθρώπου υπάρχει η σημαντική έννοια της δημιουργίας. Η δημιουργία επιτρέπει την ύπαρξη του έργου και το έργο καθορίζει το ον. Συνεπώς η δημιουργία είναι στενά συνδεδεμένη και με τον άνθρωπο ως ον-δημιουργός και με την τεχνολογία ως έργο-δημιουργικό. Η δημιουργία είναι το κοινό πλαίσιο των δύο εννοιών.
Αν και αυτή η διευκρίνιση είναι φαινομενικά κοινότοπη, στην πραγματικότητα αποτελεί μια καινοτομία και μάλιστα τρομερή για τον καθορισμό της έννοιας του ανθρώπου. Διότι ο άνθρωπος μέσω της δημιουργίας του είναι αναπόφευκτα δημιουργός. Κατά συνέπεια ο απλός χρήστης που δεν έχει δημιουργήσει την τεχνολογία που χρησιμοποιεί, δεν την αντιμετωπίζει με το κριτήριο της δημιουργίας και επομένως ως άνθρωπος αλλά ως άτομο το οποίο επιβιώνει μέσα σε ένα κοινωνικό πλαίσιο που δεν ελέγχει και που του προσφέρει εργαλεία που δεν γνωρίζει αλλά που καταναλώνει. ¶ρα υπάρχει όντως ένα πρόβλημα αντιμετώπισης της τεχνολογίας το οποίο όμως δεν προέρχεται από την ίδια. Στην ουσία είναι το άτομο, που θεωρεί ότι αντιπροσωπεύει την ανθρώπινη οντότητα, που δημιουργεί το πρόβλημα.
Η αλλαγή φάσης στο γνωστικό επίπεδο προέρχεται από την κατανόηση της επινόησης της τεχνολογίας. Όπως η τεχνολογία είναι εκ φύσης ανθρώπινη, δεν υπάρχει εννοιολογική αντιπαράθεση. Με αυτήν τη βάση, είναι πια φυσιολογικό να συνεχίσει την εξέλιξή της μέσα σε ένα ανθρώπινο πλαίσιο και όχι μόνο. Όντως η εξέλιξη της τεχνολογίας δεν έχει νόημα από μόνη της εφόσον έχει επινοηθεί από τον άνθρωπο. Συνδυάζεται λοιπόν και με την εξέλιξη του ανθρώπου που δεν είναι ένα στατικό ον.
Η ανθρώπινη τεχνολογία είναι μια ολόκληρη νοοσφαίρα μέσα στην οποία εξελίσσονται οι δύο έννοιες ως ένα ασυμμετρικό ζευγάρι που λειτουργεί με τη βάση του νοητικού σχήματος «δάσκαλος-μαθητής» με την έννοια που ορίσαμε σ’ ένα προηγούμενο άρθρο. Το ζευγάρι που βασίζεται σε μια διπλή επιλογή είναι εκ φύσης συμβατό και συνεχίζει να υπάρχει μόνο με την προϋπόθεση της ελευθερίας αυτής της διπλής επιλογής.
Τελικά είναι πιο αποτελεσματικό να θεωρήσουμε την ύπαρξη της ανθρώπινης τεχνολογίας μέσω των εννοιών της δημιουργίας και της ελευθερίας, οι οποίες με την αφαιρετικότητά τους μπορούν ν’ αντέξουν τη γενίκευση της δυναμικής έννοιας του ανθρώπου και της τεχνολογίας δίχως να υπάρχει η ανάγκη μιας εξηγητικής δικαιολογίας a posteriori.
(Σ.Σ.: πολύ σωστά ο καθηγητής διαμορφώνει το πλαίσιο για την κατανόηση εκ μέρους μας της ίδιας της Τεχνολογίας και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να στεκόμαστε απέναντί της. Οπως πολύ σωστά διευκρινίζει, ο απλός χρήστης της Τεχνολογίας δε την αντιμετωπίζει από την οπτική γωνιά του δημιουργού της αλλά αυτή του απλού χρήστη και για το λόγο αυτό μπορεί και να νοιώθει και μειονεκτικά απέναντί της ή να τη βλέπει όχι με καλό μάτι. Κάτι ανάλογο φυσικά συμβαίνει όχι μόνο με τον τρόπο αντιμετώπισης της Τεχνολογίας από τον άνθρωπο αλλά και τον ίδιο τον τρόπο αντιμετώπισης …ανθρώπου από άνθρωπο. Πολλές φορές κάποιοι τυγχάνει να αντιμετωπίζουν το συνάνθρωπό τους ως …χρήστες κι όχι ως δημιουργοί. Μια μάνα π.χ. μπορεί να βλέπει το παιδί της ως σπλάχνο της και να το πονά, ένας άλλος άνθρωπος όμως μπορεί να βλέπει το παιδί της ως απλό αντικείμενο για να φτάσει σε κάποιο σκοπό του, όχι από την πλευρά του δημιουργού δηλαδή αλλά του απλού “χρήστη” - εκμεταλλευτή. Ετσι έχουμε καθημερινά σε όλο τον πλανήτη βιαιότητες, απάνθρωπες πράξεις και γενικώς αθλιότητες που δε θα συνέβαιναν αν όλοι οι άνθρωποι μάθαιναν να λειτουργούν ως “δημιουργοί” κι όχι ως “απλοί χρήστες” των άλλων. Τα ίδια και με το περιβάλλον μας, τον πλανήτη μας. Δρούμε ως “απλοί χρήστες” και εκμεταλλευόμαστε τον πλανήτη σε τέτοιο βαθμό που έχουμε φθάσει πλέον να πιστεύουμε πως είναι …δικαίωμά μας να αντλούμε τα ορυκτά, να ασχημονούμε στο περιβάλλον κλπ απλώς για την καλοπέρασή μας αντί να αισθανόμαστε κι ευγνωμοσύνη για το μέρος που μας φιλοξενεί ως ανθρώπινο γένος σε σημείο που θα έπρεπε όχι να ζούμε εις βάρος του αλλά για λογαριασμό του.)
-=-=-=-=-=-=-=-=-=-
Τεχνολογία και Μαθηματικά
Ένα από τα καλύτερα παραδείγματα για να εισχωρήσουμε στην κοινή τομή των μαθηματικών και της τεχνολογίας είναι ο Leonardo da Vinci ο οποίος δεν ήταν ούτε μαθηματικός ούτε μηχανικός με την κλασική τους έννοια. Παρά την ύπαρξη μιας διευκρινιστικής φράσης περί της αναγκαιότητας των μαθηματικών για την ανάγνωση του έργου του, ο Leonardo da Vinci ανήκει στους ανθρώπους που τα χρησιμοποίησαν με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο για τη δημιουργία του έργου τους. Και το ίδιο ισχύει για την τεχνολογία.
Η τέχνη είχε φτάσει σ’ ένα επίπεδο που του επέτρεπε να απορροφήσει τα αποτελέσματα των μαθηματικών και της τεχνολογίας δίχως αυτά να φαίνονται στην τελική μορφή του έργου του. Και αν δεν είχαμε πρόσβαση στις μελέτες του και στις σπουδές του, δεν θα γνωρίζαμε το βάθος των μαθηματικών και της τεχνολογίας που χρησιμοποίησε. Με τον συνδυασμό του αφαιρετικού και του πρακτικού, του μοντέλου και της υλοποίησης, ο Leonardo da Vinci αποδεικνύει ότι το καταλυτικό υπόβαθρο της τέχνης είναι ένα δυναμικό νοητικό σχήμα. Αυτό το νοητικό σχήμα μπορεί να αξιοποιηθεί και στην εκπαίδευση μ’ έναν διπλό τρόπο.
Η εύχρηστη τεχνολογία επιτρέπει την πρόσβαση σε υψηλού επιπέδου μαθηματικά. Και τα μαθηματικά με τη στρατηγική τους και την αλγοριθμική διαμορφώνουν το νοητικό πλαίσιο της υλοποίησης μέσω της τεχνολογίας. Συνεπώς πρέπει και η εκπαίδευση να χρησιμοποιήσει αυτό το διτροπικό μέσο για να ενισχύσει τη δημιουργικότητα του φοιτητή, του μαθητή αλλά και του παιδιού σε γενικότερο πλαίσιο. Αυτά τα νοητικά και υλικά εργαλεία με την αποτελεσματικότητά τους δίνουν πρόσβαση σε δύσκολα προβλήματα που εξασφαλίζουν μέσω της ύπαρξής τους την αλλαγή φάσης του γνωστικού επιπέδου του εκπαιδευόμενου.
Επιπλέον όπως είναι εκ φύσης πειραματικά, ο εκπαιδευόμενος μπορεί να τα μελετήσει ενεργά. Έτσι συνθέτει με τις γνώσεις που αποθηκεύει και οι πληροφορίες δεν συσσωρεύονται απλώς στον εγκέφαλο του. Λειτουργούν δομικά και στην πραγματικότητα συσκευάζουν τη νοοσφαίρα του ανθρώπινου όντος. Υπάρχει λοιπόν ένα δυναμικό πλαίσιο που προκαλεί μια καθοριστική εξέλιξη. Αυτό σημαίνει ότι η ίδια η εκπαίδευση πρέπει να συνδυάσει αυτά τα μαθήματα και όχι να τα ξεχωρίσει μ’ έναν δογματικό τρόπο.
Διότι αυτός ο διαχωρισμός που ήταν ήδη καταστροφικός στην εποχή του Αρχιμήδη, είναι πλέον εκτός πραγματικότητας με την ύπαρξη του ηλεκτρονικού υπολογιστή. Η σκέψη αυτή δεν προϋποθέτει την ύπαρξη της τεχνητής νοημοσύνης εφόσον ενσωματώνει και τα μαθηματικά και την τεχνολογία στην εξέλιξη του ανθρώπου. Και εφόσον το παιδί ανήκει σε αυτό το πλαίσιο μέσω της εκπαίδευσης μπορεί όχι μόνο να αναδείξει το ανθρώπινο στοιχείο του αλλά να γίνει άνθρωπος και με την έννοια του κριτηρίου της δημιουργίας με την ελευθερία που του δίνεται.
Ο Leonardo da Vinci έδειξε ότι ο δρόμος υπάρχει. Η εκπαίδευση δεν έχει ανάγκη να το εξηγήσει αλλά να το χρησιμοποιήσει ως πληροφορία που αλλάζει τα δεδομένα και επιτρέπει στο άτομο να γίνει άνθρωπος.
